Η συμβολή της Πολεμικής Αεροπορίας στον Πόλεμο Επιφανείας

Tακτικά αεροσκάφη με αποκλειστική αποστολή την εκτέλεση ρόλων TASMO μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό παράγοντα ανατροπής του αριθμητικού προβαδίσματος του TDK σε κατευθυνόμενα βλήματα.

 H εμπλοκή της ΠΑ στην φετινή άσκηση “ΚΑΤΑΙΓΙΣ 2014″ με πολύπλοκα σενάρια ναυτικής προσβολής συνδυασμένων όπλων, ήτανεξόχως διευρυμένη. Η στενή συνεργασία τακτικών αεροσκαφών και μονάδων επιφανείας προβάλλεται συχνά ως η ενδεδειγμένη μέθοδος διεξαγωγής επιχειρήσεων σε παράκτια περιβάλλοντα. Το κείμενο που ακολουθεί διερευνά....
τόσο τη σκοπιμότητα υιοθέτησής της, υπό το πρίσμα της ιστορικής εμπειρίας, όσο και τη δυνατότητα εφαρμογής της, υπό το βάρος της τρέχουσας οικονομικής συγκυρίας.
Θεμελιώδη χαρακτηριστικά των τακτικών αεροσκαφών είναι η ταχύτητα αντίδρασης, η κάλυψη σημαντικών αποστάσεων σε μικρό χρόνο, ο ορίζοντας ραντάρ και η εκτεταμένη ακτίνα δράσης των μεταφερόμενων οπλικών συστημάτων. Τα δύο πρώτα είναι περίπου αυτονόητα, ενώ η έκταση του ορίζοντα ραντάρ εξηγείται από το γεγονός ότι αυτός προκύπτει από το μαθηματικό τύπο R=1.23√h, όπου R ο ορίζοντας ραντάρ σε ναυτικά μίλια (nm) και h το ύψος της κεραίας σε πόδια (ft).[1] Η εξάρτηση από την τετραγωνική ρίζα του ύψους της κεραίας σημαίνει ότι ακόμη και σημαντική αύξηση του τελευταίου συνεπάγεται περιορισμένη αύξηση της έκτασης του ορίζοντα ραντάρ. Εξ άλλου, λόγοι ευστάθειας του πλοίου περιορίζουν το ύψος εγκατάστασης κεραιών σημαντικού όγκου και βάρους. Μάλιστα, η υπεροχή του ορίζοντα ραντάρ των εναέριων φορέων είναι ανεξάρτητη από το μέγεθος και της επιδόσεις της κεραίας τους: Εναντίον στόχου επιφανείας με διατομή 1 m² σε Κατάσταση Θάλασσας 3, το ραντάρ MW 08, με κεραία βάρους 430 kgκαι ισχύ κορυφής 150 kW, το οποίο είναι εγκατεστημένο σε ΤΠΚ βλημάτων κλάσης ΡΟΥΣΣΕΝ, επιτυγχάνει απόσταση εντοπισμού 27 km, [2] ενώ το ραντάρ AN/APS-143, συνολικού μάλιστα βάρους 82 kg [3] και ισχύος κορυφής 8 kW [4], φερόμενο επί ελικοπτέρου S-70B, το οποίο ίπταται σε χαμηλό ύψος, επιτυγχάνει εμβέλεια 37 km! [5] Προφανώς, η πτήση του ελικοπτέρου σε μεγαλύτερο ύψος συνεπάγεται εκτενέστερη ακτίνα εντοπισμού. Η υπεροχή στην ακτίνα δράσης των μεταφερόμενων οπλικών συστημάτων εξηγείται από το γεγονός ότι όταν αφήνονται ή εκτοξεύονται από αεροσκάφη, τα συστήματα αυτά δεν έχουν μηδενική αρχική ταχύτητα, όπως συμβαίνει όταν εκτοξεύονται από πλοία, αλλά απόθεμα δυναμικής και κινητικής ενέργειας, ανάλογο του ύψους και του τετραγώνου της ταχύτητας πτήσης του αεροσκάφους άφεσης ή εκτόξευσης, όπως προκύπτει από τον τύπο E=mgh+(mv²)/2, όπου Ε η μηχανική ενέργεια, g η επιτάχυνση της βαρύτητας, m η μάζα και v η ταχύτητα του βλήματος. Για το λόγο αυτό, η έκδοση εναέριας εκτόξευσης κάθε Βλήματος Εναντίον Πλοίων (ASM) έχει εκτενέστερο βεληνεκές σε σύγκριση με την έκδοση εκτόξευσης επιφανείας: Ενδεικτικά, η ακτίνα δράσης των εκδόσεων AGM-84D και RGM-84D του βλήματος Harpoon είναι 220 και 140km αντίστοιχα, [6] ενώ για τις εκδόσεις Mk3 και Mk2 Mod3 του βλήματος Penguin η αντίστοιχη επίδοση είναι της τάξης των 55 km και 34 km.[7] Συνεπώς, πλοίο εξοπλισμένο με συγκεκριμένο τύπο βλήματος βρίσκεται κατά λογική αναγκαιότητα πάντοτε εντός του βεληνεκούς του ίδιου βλήματος εγκατεστημένου σε εχθρικό πλοίο, ενώ αεροσκάφος εξοπλισμένο με το συγκεκριμένο βλήμα μπορεί να προσβληθεί υπό εντελώς διαφορετικές προϋποθέσεις, που σχετίζονται με την αντιαεροπορική ικανότητα του πλοίου-στόχου.
Οι λόγοι αυτοί διαχρονικά οδήγησαν στην κατανόηση του γεγονότος ότι η εναέρια ισχύς μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά κατά των πλοίων επιφανείας. Αυτό είχε ήδη συμβεί από την περίοδο 1921-1923, όταν η επιμονή του Ταξίαρχου του Αμερικανικού Στρατού Billy Mitchell οδήγησε σε μια σειρά πειραμάτων, που απέδειξαν το ευπρόσβλητο των θωρηκτών στην εναέρια επίθεση. Τα διδάγματα αυτά επιβεβαιώθηκαν στο ακέραιο κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στις επιθέσεις του Βρετανικού Ναυτικού (RN) στον Τάραντα (11-12 Νοεμβρίου 1940) και του Αυτοκρατορικού Ιαπωνικού Ναυτικού στο Pearl Harbor (7 Δεκεμβρίου 1941), κυρίως όμως στην αεροναυμαχία του Midway (4-7 Ιουνίου 1942), όταν βομβαρδιστικά κατακόρυφης εφόρμησης SBD Dauntless από τα αεροπλανοφόρα USS Enterprise, USS Hornet και USS Yorktown του Αμερικανικού Ναυτικού (USN) βύθισαν τέσσερα αεροπλανοφόρα του Αυτοκρατορικού Ιαπωνικού Ναυτικού, με καθοριστική επιρροή στην εξέλιξη του Πολέμου του Ειρηνικού αλλά και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ευρύτερα. H επιρροή της επιχειρησιακής εμπειρίας που οι συμμαχικές δυνάμεις αποκόμισαν από τη χρήση αεροσκαφών κατά κύριων μονάδων στόλου ήταν τέτοια ώστε, όταν η Σοβιετική Ένωση ανέπτυξε την κλάση 13 καταδρομικών Sverdlov (Πρόγραμμα 68 bis) των 16.640t, με 10 πυροβόλα των 152 mm και ισάριθμα των 100 mm, το RN αντέδρασε όχι με την ανάπτυξη μιας νέας κλάσης πλοίων, αλλά με την έκδοση της Ναυτικής Επιτελικής Απαίτησης NA.39, η οποία προέβλεπε την παραγωγή ενός διθέσιου αεροσκάφους, ικανού για πτήση με ταχύτητα 550 kts στο επίπεδο της θάλασσας, ακτίνα δράσης 400 nm με κατατομή πτήσης lo-lo-lo και οπλικό φορτίο 8.000 lbs.[8] Η απαίτηση αυτή οδήγησε τελικά στη σχεδίαση και ανάπτυξη του διάσημου επιθετικού αεροσκάφους Blackburn Buccaneer, το οποίο αποτέλεσε το πρώτο αεριωθούμενο αεροσκάφος που σχεδιάσθηκε ειδικά για την εκτέλεση αποστολών Τακτικής Εναέριας Υποστήριξης Ναυτικών Επιχειρήσεων (TASMO).Μεταπολεμικά, η δραστικότητα της χρήσης της εναέριας ισχύος κατά πλοίων επιφανείας αποδείχθηκε περίτρανα στον Πόλεμο των Νησιών Falkland, όταν με χρήση βλημάτων AM39 Exocet από αεροσκάφη Super Etendard και βομβών ελεύθερης πτώσης από αεροσκάφη A-4B και Dagger της Αργεντινής βυθίστηκαν τα αντιτορπιλικά κατευθυνόμενων βλημάτων Type 42 HMS Sheffield και HMS Coventry, οι φρεγάτες γενικής χρήσης Type 21 HMS Ardent και HMS Antelope, το αποβατικό πλοίο μεταφοράς εξοπλισμού RFA Sir Galahad και το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Atlantic Conveyor του RN. Επίσης, από βόμβες που άλλοτε εξερράγησαν και άλλοτε όχι, επλήγησαν το αντιτορπιλικό Type 42 HMS Glasgow, η φρεγάτα Type 21 HMS Antrim, οι φρεγάτες κλάσης Leander HMS Argonaut και HMS Plymouth και τα αποβατικά πλοία μεταφοράς εξοπλισμού RFA Sir Lancelot και RFA Sir Tristram.[9] Επίσης, στις 18 Απριλίου 1988, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Praying Mantis, A-6E Intruder του USN βύθισαν με βλήματα AGM-84 Harpoon, AGM-123 Skipper, ρουκέτες και βόμβες Mk82 καθοδηγούμενες με δέσμη λέιζερ, τις φρεγάτες Sahand και Sabalan του Ιρανικού Ναυτικού.[10] Διδακτικότερη για τις Ελληνικές, κυρίως όμως για τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, ήταν η βύθιση, στα ανοικτά της Πάφου, στις 21 Ιουλίου 1974, του αντιτορπιλικού D354 Kocatepe, με 54 νεκρούς και η πρόκληση εκτεταμένων καταστροφών στα αντιτορπιλικά D353 Adatepe και D349 Mareşal Fevzi Çakmak του Τουρκικού Ναυτικού (TDK) από αεροσκάφη North American F-100D και Lockheed F-104G της Τουρκικής Αεροπορίας (THK), με μη κατευθυνόμενες ρουκέτες και βόμβες ελεύθερης πτώσης των 750 lb, λόγω εσφαλμένης αναγνώρισής τους ως ελληνικών. Εξίσου εκτεταμένη ήταν η καταστροφή ΤΠΚ από τακτικά αεροσκάφη: Το πρώτο καταγεγραμμένο περιστατικό συνέβη κατά τον Πόλεμο του Yom Kippur, όταν ισραηλινό μαχητικό βύθισε σκάφος τύπου Osa, βόρεια της χερσονήσου του Σινά. Στις επιχειρήσεις στον Κόλπο της Σύρτης, στις 24-25 Μαρτίου 1986, σημειώθηκε η βύθιση ενός ΤΠΚ τύπου La Combattante IIA και δύο τύπου Nanuchka του Λιβυκού Ναυτικού, από A-6E Intruder και A-7E Corsair του USN, με βλήματα AGM-84 Harpoon και βόμβες διανομής βομβιδίων Mk20 Rockeye.[11] Ακολούθως, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Desert Storm, μεταξύ της 23^ης Ιανουαρίου και 20^ής Φεβρουαρίου 1991, περισσότερα από 50 πλοία διαφόρων τύπων, μεταξύ των οποίων και ΤΠΚ, καταστράφηκαν από αεροσκάφη A-6E, F/A-18A/C και S-3A/B του USN. Επίσης, ελικόπτερα Lynx HAS.3 των αντιτορπιλικών HMS Gloucester και HMS Cardiff και της φρεγάτας HMS London του RN, υπό την καθοδήγηση αεροσκάφους Nimrod MR2 της RAF, εκτόξευσαν 15 βλήματα Sea Skua και έπληξαν 14 σκάφη που έπλεαν στο δίαυλο της νήσου Bubiyan, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν καταληφθέντα ΤΠΚ των τύπων FPB57 και TNC-45 του Ναυτικού του Κουβέιτ και από τα οποία βυθίστηκαν τα περισσότερα.[12]
Αναφορικά με τις ικανότητες Πολέμου Επιφανείας των ΠΝ και TDK στο Αιγαίο, ο συσχετισμός κατευθυνόμενων βλημάτων των κύριων μονάδων και ΤΠΚ των στόλων τους, έχει ως ακολούθως: Το TDK παρατάσσει οκτώ φρεγάτες των κλάσεων Yavuz, Barbaros και Salihreis, με οκτώ βλήματα RGM-84 Harpoon η κάθε μία και ισάριθμες φρεγάτες κλάσης Gabya, με (έως) οκτώ βλήματα του ίδιου τύπου. Επίσης, οκτώ βλήματα του τύπου μεταφέρει κάθε μία από τις δύο κορβέτες κλάσης Heybeliada, επομένως οι συνολικά 18 κύριες μονάδες του TDK μεταφέρουν 144 βλήματα Harpoon. Στα πλοία αυτά προστίθενται οκτώ ΤΠΚ κλάσης Dogan, δύο ΤΠΚ κλάσης Yildiz και οκτώ ΤΠΚ κλάσης Kiliç, με μέγιστη ικανότητα μεταφοράς οκτώ βλημάτων του ίδιου τύπου, από τα οποία όμως συνήθως μεταφέρουν τέσσερα, για λόγους αύξησης της εφεδρικής πλευστότητας των πλοίων, με αποτέλεσμα ο συνολικός αριθμός των βλημάτων RGM-84 Harpoon να ανέρχεται σε 216. Επίσης, οι έξι κορβέτες κλάσης Burak μεταφέρουν συνολικά 24 βλήματα MM38 Exocet, βεληνεκούς 42 km,[13] ενώ τα τέσσερα εναπομένοντα ΤΠΚ κλάσης Kartal μεταφέρουν από δύο βλήματα Penguin Mk2. Επομένως, ο συνολικός αριθμός των ASM των 46 πλοίων του TDK ανέρχεται σε 248. Εννοείται πως ο αριθμός αυτός αυξάνεται όταν συμπεριληφθούν τα βλήματα Harpoon των οκτώ υποβρυχίων των κλάσεων Preveze και Gür, καθώς και τα βλήματα Penguin Mk2 Mod7 και Hellfire, που μεταφέρουν τα τουρκικά ελικόπτερα S-70B/-B28. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει η μαζική επένδυση του TDK στο βλήμα Harpoon. Στα βλήματα αυτά, το ΠΝ αντιπαρατάσσει 104 βλήματα RGM-84 Harpoon των 13 φρεγατών κλάσεων ΥΔΡΑ και ΕΛΛΗ, στα οποία προστίθενται 16 βλήματα MM40 Exocet Block 2, βεληνεκούς 70km,[14] των δύο πρώτων ΤΠΚ κλάσης ΡΟΥΣΣΕΝ, 24 βλήματα MM40 Exocet Block 3, βεληνεκούς άνω των 180 km,[15] των τριών ΤΠΚ P69 ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΔΗΣ, P70 ΓΡΗΓΟΡΟΠΟΥΛΟΣ και P71 ΡΙΤΣΟΣ (όταν επιτέλους το τελευταίο παραληφθεί), 12 βλήματα MM38 Exocet των τριών ΤΠΚ τύπου La Combattante III, 24 βλήματα Penguin Mk2 Mod3 των τεσσάρων ΤΠΚ τύπου La Combattante IIIB, οκτώ βλήματα MM38 Exocet των δύο ΤΠΚ τύπου 148 και τέσσερα RGM-84 Harpoon του ΤΠΚ P75 ΥΠΟΠΛΟΙΑΡΧΟΣ ΜΑΡΙΔΑΚΗΣ, του ίδιου τύπου.[16] Κατά συνέπεια, 28 πλοία του ΠΝ φέρουν συνολικά 192 ASM, στα οποία πρέπει να προστεθούν τα βλήματα Harpoon των τριών υποβρυχίων κλάσης ΓΛΑΥΚΟΣ, ενός (προς το παρόν) κλάσης ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ και ενός κλάσης ΩΚΕΑΝΟΣ, η παραλαβή του οποίου επίκειται, καθώς και τα βλήματα Penguin Mk2 Mod7 και Hellfire των ελικοπτέρων S-70B/B-6. Επομένως η αναλογία ASM μεταξύ των μονάδων επιφανείας των ΠΝ και TDK είναι 0,77 (192:248).

Βολή κατευθυνομένου βλήματος αέρος-επιφανείας Penguin Mk2 Mod7 από ελικόπτερο S-70B Aegean Hawk στο Πεδίο Βολής Κρήτης.

Εντούτοις, ο συσχετισμός πλοίων και κατευθυνόμενων βλημάτων θα εξελιχθεί δυσμενώς για το ΠΝ, στην περίπτωση παροπλισμού περαιτέρω φρεγατών κλάσης ΕΛΛΗ, πέραν της F463 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ, η οποία ήδη αποσύρθηκε.[17] Ο παροπλισμός κύριων μονάδων προφανώς δε συνεπάγεται την απόσυρση ASM, τα οποία μάλιστα με τον τρόπο αυτό αυξάνουν το απόθεμα των διαθέσιμων βλημάτων. Εντούτοις, το γεγονός ότι δε μεταφέρονται επί πλοίων έχει ως συνέπεια την αδυναμία χρήσης τους σε επιχειρήσεις υψηλής έντασης, χρονικά περιορισμένης διάρκειας. Επίσης, ο συσχετισμός θα επιβαρυνθεί περαιτέρω στο μέλλον κατά οκτώ βλήματα Harpoon, με την παραλαβή της κορβέτας F513 Burgazada, κλάσης Heybeliada, η ναυπήγηση της οποίας άρχισε στις 27 Σεπτεμβρίου 2013.[18] Περαιτέρω, τα πλοία που διαθέτουν βλήματα MM38 Exocet και Penguin Mk2 Mod3 βρίσκονται σε μειονεκτική θέση έναντι πλοίων που φέρουν βλήματα RGM-84 Harpoon ή MM40 Exocet Block 2 και κυρίως Block 3, επειδή τα τελευταία θα μπορούν πάντοτε να εκτοξευθούν πριν οι φορείς τους τεθούν εντός του δραστικού βεληνεκούς των πρώτων. Βεβαίως, το συμπέρασμα αυτό δεν είναι απόλυτο, επειδή, όπως απέδειξαν οι επιχειρήσεις κατά την κρίση των Ιμίων, είναι εφικτή η στόχευση των εχθρικών πλοίων που διαθέτουν βλήματα εκτενέστερης εμβέλειας, χωρίς να συμβαίνει το αντίστροφο, με την κατάλληλη απόκρυψη των πλοίων στο γεωγραφικό περιβάλλον των επιχειρήσεων και την παροχή δεδομένων στόχων από πλοία ή άλλες πηγές. Όμως, η πρόσκτηση των 24 ελικοπτέρων S-70B, των 6 αεροσκαφών CN-235-100M ASW και των 6 αεροσκαφών ATR72-600 TMPA θα προσδώσει στο TDK μείζονες δυνατότητες παροχής δεδομένων Στόχευσης Πέραν του Ορίζοντα (OTH-T), προκειμένου να αξιοποιηθεί η εκτεταμένη ακτίνα των βλημάτων Harpoon. Πάντως, η εκτενέστερη ακτίνα κατευθυνόμενων βλημάτων επιφανείας-επιφανείας παραμένει πάντοτε επιχειρησιακά κρίσιμη, επειδή παρέχει την επιλογή της εμπλοκής ή μη εχθρικών μονάδων, ανάλογα με τις τακτικές επιδιώξεις και τις επικρατούσες συνθήκες. Η διαπίστωση αυτή αιτιολογεί την εξέχουσα επιχειρησιακή αξία των ΤΠΚ τύπου Super Vita με βλήματα MM40 Exocet Block 3, τα οποία αποτελούν τα μόνα πλοία του ΠΝ με ικανότητα εμπλοκής κύριων μονάδων χωρίς κίνδυνο έκθεσής τους σε επίθεση κατευθυνόμενων βλημάτων επιφανείας-επιφανείας.
Επιπλέον, η διαδοχική εισαγωγή των βλημάτων SM-1MR και RIM-162 ESSM στο TDK, είχε ως συνέπεια την άμβλυνση της αποτελεσματικότητας των μονάδων του ΠΝ και της ΠΑ. Υπενθυμίζεται ότι τον Απρίλιο του 2008 η αμερικανική Υπηρεσία Συνεργασίας Αμυντικής Ασφάλειας (DSCA) ανακοίνωσε το επίσημο αίτημα της Τουρκίας για έξι Συστήματα Κατακόρυφης Εκτόξευσης (VLS) Mk41 Mod2 Baseline VII , δύο σύνολα αναβάθμισης στο ίδιο επίπεδο, υλικά υποστήριξης και υπηρεσίες εκπαίδευσης, έναντι συνολικού κόστους $227 εκατ.,[19] με σκοπό την εγκατάστασή τους σε τέσσερις φρεγάτες κλάσης Gabya και δύο κλάσης Barbaros, καθώς και την αναβάθμιση του συστήματος VLS Mk41 Mod2 Baseline IV των δύο φρεγατών κλάσης Salihreis. Απ’ ό,τι έχει γίνει έως τώρα γνωστό, τα συστήματα έχουν εγκατασταθεί στις φρεγάτες F495 Gediz, F496 Gökovaκαι F497 Göksu, με τη φρεγάτα F494 Gökçeadaνα ακολουθεί, καθώς και στις δύο φρεγάτες κλάσης Salihreis, επομένως το βλήμα ESSM μπορεί ήδη να χρησιμοποιηθεί από πέντε και σύντομα έξι φρεγάτες του TDK, έναντι των τεσσάρων κλάσης ΥΔΡΑ του ΠΝ. Μάλιστα, με τον τρόπο αυτό ο αριθμός των μεταφερόμενων βλημάτων στις φρεγάτες της κλάσης αυτής μπορεί να μειωθεί, απελευθερώνοντας θέσεις στον εκτοξευτή Mk13 Mod4 για πρόσθετα βλήματα Harpoon, τα οποία μπορούν να υπερβούν τα οκτώ ανά πλοίο. Τα βλήματα SM-1MRκαι RIM-162 ESSM, έχουν βεληνεκές της τάξης των 46 km[20] και 50km[21][22] αντίστοιχα, με αποτέλεσμα η εκτόξευση του βλήματος Penguin Mk2 Mod7 να είναι δυνατή, χωρίς σοβαρό κίνδυνο απώλειας του ελικοπτέρου S-70B, μόνο κατά των εννέα φρεγατών κλάσης ΕΛΛΗ του ΠΝ ή των δύο κλάσης Yavuz του TDK, καθώς και κατά ΤΠΚ και των δύο ναυτικών, εκτός κι αν οι γεωγραφικές συνθήκες επιτρέπουν το αντίθετο, κυρίως με την απόκρυψη του ελικοπτέρου μέσω της αξιοποίησης εδαφικών εξάρσεων (terrain masking). Κατόπιν τούτων, η αναλογία των πλέον σύγχρονων βλημάτων εκτεταμένου βεληνεκούς και προηγμένης τεχνολογίας καθοδήγησης RGM-84 Harpoon και MM40 Exocet Block 2 ή 3 μεταξύ των μονάδων κρούσης των ΠΝ και του TDK είναι 0,72 (156:216). Για να κατανοηθεί η σημασία της αναλογίας κατευθυνόμενων βλημάτων, τονίζεται ότι οι φρεγάτες των ΠΝ και TDK διαθέτουν δύο διαύλους παροχής Ημιενεργής Ακτινοβολίας Ραντάρ (SARH) για βλήματα RIM-7, SM-1MR και RIM-162 και δυνατότητα εμπλοκής τουλάχιστον δύο ταυτόχρονα επερχόμενων ASM (ενός για τις φρεγάτες κλάσης Gabya) μέσω Εγγύς Οπλικών Συστημάτων (CIWS), ενώ πρόσθετα βλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ECM και αναλώσιμα αντίμετρα. Επομένως, η βύθιση μιας κύριας μονάδας επιφανείας μπορεί να απαιτήσει την εκτόξευση μεγάλου μονοψήφιου αριθμού βλημάτων. Ακόμη όμως και η αντικατάσταση παλαιότερων με σύγχρονα βλήματα, ώστε να περιοριστεί το αριθμητικό μειονέκτημα σε ASM, έχει έναν νέο περιορισμό: το δυσμενή για το ΠΝ συσχετισμό πλοίων, της τάξης του 13:18 ως προς τις κύριες μονάδες στόλου και 15:28 ως προς τις λοιπές μονάδες επιφανείας.
Με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, αποκτήθηκαν τουλάχιστον δύο επάκτιες Συστοιχίες Κατευθυνόμενων Βλημάτων (ΣΚΒ) MM40 ExocetBlock 2, οι οποίες εγκαταστάθηκαν στη Λήμνο και τη Σκύρο. Η κίνηση αυτή αξιοποιεί πλήρως τη γεωγραφική θέση των νησιών, προκειμένου να καλυφθούν συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές και ειδικότερα ο Ελλήσποντος και το κεντρικό Αιγαίο. Επίσης, η ΠΑ απέκτησε 39 βλήματα AM39 ExocetBlock 2, βεληνεκούς 70 km με εκτόξευση από μεγάλο ύψος.[23] Τα βλήματα αυτά προορίζονται για εκτόξευση από τα εναπομένοντα 19 μη αναβαθμισμένα μαχητικά αεροσκάφη Mirage 2000EGM/BGM της 332 Μοίρας Παντός Καιρού, τα οποία πλέον δε συμβάλλουν ιδιαίτερα στην εναέρια μάχη, λόγω της αδυναμίας χρήσης βλημάτων Πέραν της Οπτικής Ακτίνας (BVR), ενεργού καθοδήγησης ραντάρ, με αποτέλεσμα να είναι εφικτή η σχεδόν αποκλειστική αξιοποίησή τους σε αποστολές TASMO. Είναι προφανές ότι, σε σύγκριση με τις επάκτιες συστοιχίες, τα τακτικά αεροσκάφη εξασφαλίζουν δυνατότητα κάλυψης οποιουδήποτε σημείου στο Αιγαίο και αυξημένη επιβιωσιμότητα. Για να κατανοηθεί η σημασία της απόκτησης των βλημάτων AM39 Exocet Block 2, τονίζεται ότι το απόθεμά τους υπερβαίνει τον πλήρη φόρτο οκτώ βλημάτων τεσσάρων ΤΠΚ, ο οποίος επιπροσθέτως μπορεί να χρησιμοποιηθεί,χωρίς διακινδύνευση των αεροσκαφών, εναντίον πλοίων που σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσαν να προσβάλουν τα ΤΠΚ με τα μακρύτερου βεληνεκούς βλήματα Harpoon. Φυσικά, ο συνδυασμός Mirage 2000EGM/BGM και AM39 Exocet Block 2 δεν μπορεί να εκτελέσει το συνολικό φάσμα αποστολών ενός ΤΠΚ, αλλά η επίδρασή του στο συνολικό συσχετισμό ναυτικής ισχύος είναι σημαντική. Όμως, η ισορροπία μεταξύ ASM Ελλάδας και Τουρκίας θα ανατραπεί εκ νέου με την απόσυρση των Mirage 2000EGM/BGM, των οποίων η δομική ζωή μοιραία θα εξαντληθεί λόγω της μη εφαρμογής προγράμματος αναβάθμισης. Και μπορεί μεν να είναι δυνατή η πιστοποίηση των AM39 Exocet Block 2 στα Mirage 2000-5 Mk2 της ΠΑ, όμως τα μαχητικά αυτά είναι πολύτιμα για την εκτέλεση ρόλων εναέριας μάχης και η χρήση τους σε ρόλους TASMO θα είναι στην καλύτερη περίπτωση συγκυριακή.

To σημερινό απόθεμα βλημάτων AM39 Exocet Block 2 υπερβαίνει τον πλήρη φόρτο οκτώ βλημάτων τεσσάρων ΤΠΚ.

Δυστυχώς, προς το παρόν στον ορίζοντα δε διαφαίνεται το ενδεχόμενο απόκτησης έστω μεταχειρισμένων πλοίων για το ΠΝ, καθώς αξιόλογες κύριες μονάδες προηγμένων ναυτικών δυνάμεων θα παραμείνουν για αρκετά χρόνια σε υπηρεσία, ενώ η ναυπήγηση νέων μονάδων, όπως τα δύο πρόσθετα ΤΠΚ τύπου Super Vita, έχει διακοπεί. Παρ’ όλα αυτά, η ενίσχυση του αριθμού φορέων ASM χωρίς την πραγματοποίηση υπέρογκων δαπανών, η οποία είναι προς το παρόν ανέφικτη, μπορεί να προκύψει από μία ανέλπιστη κατεύθυνση: Τουλάχιστον 16 από τα 32 εναπομένοντα F-16C/D Block 30 της 330 Μοίρας Παντός Καιρού της ΠΑ, τα οποία διαφαίνεται ότι δε θα υποβληθούν σε πρόγραμμα αναβάθμισης, μπορούν να διατεθούν μόνιμα σε αποστολές TASMO, μετά την εφαρμογή Προγράμματος Εφαρμογής Κοινής Διαμόρφωσης (CCIP) περιορισμένης (Lite) σύνθεσης. Η χρήση τους αυτή ελάχιστα θα επηρεάσει δυσμενώς το συσχετισμό εναέριας ισχύος, επειδή πρόκειται για την παλαιότερη έκδοση του F-16C/D σε υπηρεσία με την ΠΑ. Τα αεροσκάφη είναι επιβαρυμένα από δομική άποψη, αλλά οι αποστολές TASMO είναι οι λιγότερο επιβαρυντικές για τη δομή οποιουδήποτε τακτικού αεροσκάφους. Σε σύγκριση με το Mirage 2000EGB/BGM, το F-16C/D Block 30, λόγω του υψηλότερου πτερυγικού φόρτου του, υπερτερεί σε πτήση χαμηλού ύψους και υψηλής ταχύτητας, συνηθισμένη στις επιχειρήσεις TASMO. Κυρίως όμως, αυτό συμβαίνει λόγω των σημαντικά υψηλότερων λόγων συμπίεσης και παράκαμψης, 30,4 και 0,87 αντίστοιχα, του στροβιλοκινητήρα διπλής ροής General Electric F110-GE-100, [24] έναντι των αντίστοιχων τιμών 9,80 και 0,36 του στροβιλοκινητήρα Snecma M53-P2, [25], οι οποίοι συνεπάγονται υψηλότερη θερμοδυναμική απόδοση και χαμηλότερη Ειδική Κατανάλωση Καυσίμου (SFC), κατά την πτήση σε περιορισμένο ύψος.
Το F-16C/D μπορεί να μεταφέρει αξιοθαύμαστο για μονοκινητήριο αεροσκάφος οπλικό φορτίο, στο οποίο περιλαμβάνονται κατευθυνόμενα βλήματα με δυνατότητες συχνά ιδανικές για την προσβολή πλοίων επιφανείας. Αυτό ισχύει κυρίως για το Βλήμα Εναντίον Ακτινοβολίας Υψηλής ταχύτητας (HARM) AGM-88.[26][27][28] H ελαφρά θραυσματική κεφαλή των 66 kg του HARM δεν μπορεί να εξουδετερώσει μία κύρια μονάδα, όμως η καταστροφή της κεραίας του κύριου ραντάρ επιτήρησης ή του ραντάρ ελέγχου βολής της, την καθιστά ευάλωτη σε επόμενες επιθέσεις και μπορεί να συμβάλει στην εξόντωσή της ακόμη και με όπλα μη προορισμένα για ναυτική κρούση, όπως οι κατευθυνόμενες βόμβες λέιζερ και οι διανομείς βομβιδίων. Και μπορεί μεν η χρήση του AGM-88 HARM κατά κύριων μονάδων στόλου να φαντάζει ως πολυτέλεια, όμως η δαπάνη ορισμένων βλημάτων μπορεί να αδρανοποιήσει σημαντικό αριθμό πλοίων, πολλαπλάσιας οικονομικής και επιχειρησιακής αξίας. Σημειώνεται πως η ταχύτητα άνω των Mach 2[29] του HARM καθιστά δυσχερέστατη την αντιμετώπισή του από CIWS της κατηγορίας των Phalanx / Sea Guard, τα οποία είναι σχεδιασμένα κυρίως για την αντιμετώπιση υποηχητικών ASM. Το βεληνεκές του, το οποίο φθάνει τα 150 km[30], επιτρέπει την εκτόξευσή του εκτός της εμβέλειας όλων των συστημάτων αντιαεροπορικού πολέμου του TDK. Επίσης, το βλήμα διαθέτει διαμόρφωση Επικέντρωσης Στην Παρεμβολή (HOJ), με συνέπεια όχι μόνο να μην παραπλανάται από ECM, αλλά, αντιθέτως, να τα αξιοποιεί, ενώ δεν παραπλανάται ούτε από αναλώσιμα αντίμετρα. Η χρήση του HARM σε F-16C/D βελτιστοποιείται αλλά δεν προαπαιτεί την εγκατάσταση του Συστήματος Στόχευσης HARM (HTS) AN/ASQ-213, καθώς, στις διαμορφώσεις ΑυτοΠροστασίας (SP) και Στόχου Ευκαιρίας (TOO), λαμβάνονται δεδομένα από το Δέκτη Προειδοποίησης Ραντάρ (RWR) ή τον αισθητήρα του βλήματος.

Το “045″ με κατευθυνόμενο βλήμα αέρος-επιφανείας AGM-84 κατά τη διάρκεια δοκιμών στις ΗΠΑ.

Επίσης, η δημοσιοποίηση φωτογραφίας που απεικόνιζε το F-16C της ΠΑ με s/n 045 να μεταφέρει βλήμα AGM-84 Harpoon,[31] υπενθύμισε τη συχνά λησμονημένη σχετική ικανότητα του αεροσκάφους. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μαχητικό του Block 50, η πιστοποίηση του βλήματος στο F-16 πραγματοποιήθηκε σε αεροσκάφος του Block 30G της USAF. Η εγκατάστασή του απαιτεί την προσθήκη ειδικού αλγορίθμου στο Σύστημα Διαχείρισης Φορτίων (SMS) του μαχητικού, καθώς και την εγκατάσταση μιας συλλογής προσαρμογέα διεπαφής (interface adapter kit), ο οποίος μετατρέπει εντολές από το SMS σε οδηγίες αναγνωρίσιμες από το όπλο, το οποίο μεταφέρεται σε έναν από τους μεσαίους πτερυγικούς σταθμούς 3 ή 7. Βεβαίως, η δυσμενέστατη δημοσιονομική συγκυρία αποτρέπει οποιαδήποτε σκέψη περί προμήθειας νέων βλημάτων, λόγω του δυσβάστακτου κόστους τους: Ενδεικτικά, στις 6 Μαΐου 2014, η DSCA ανακοίνωσε την πιθανή πώληση μέσω FMS προς τη Βραζιλία 16 βλημάτων AGM-84L Harpoon Block II, τεσσάρων δέσμιων εκπαιδευτικών βλημάτων και συναφούς εξοπλισμού και υπηρεσιών, έναντι εκτιμώμενου κόστους $169 εκ.![32] Το ποσό αυτό ισούται κατά προσέγγιση με το απαιτούμενο για επαναπιστοποίηση-απόκτηση βλημάτων και υλικών όπλων για την ΠΑ, το οποίο έχει περιληφθεί σε εισήγηση του ΓΕΕΘΑ ως πέμπτο σε κατάλογο 31 προγραμμάτων! Για να επιλυθεί το πρόβλημα αυτό, επιβάλλεται η μετατροπή βλημάτων εκτόξευσης επιφανείας RGM-84 στην έκδοση εναέριας εκτόξευσης. Η βασική διαμόρφωση των δύο εκδόσεων είναι κοινή και περιλαμβάνει διαδοχικά τμήματα καθοδήγησης, πολεμικής κεφαλής και κινητήρα διατήρησης (sustainer). Ωστόσο, η έκδοση εκτόξευσης επιφανείας διαθέτει επιπλέον απορριπτόμενο τμήμα κινητήρα προώθησης (booster) A/B44G-2 ή -3, το οποίο είναι περιττό στην έκδοση AGM-84, λόγω της αρχικής ταχύτητας του βλήματος κατά την εκτόξευση. Λόγω της αποθήκευσης του βλήματος RGM-84 σε κάνιστρο εκτόξευσης, χρησιμοποιούνται τέσσερις αναδιπλούμενες πτέρυγες των τύπων BSU-40/B, BSU-70/B, BSU-54/B και BSU-72/B, οι οποίες πρέπει να αντικατασταθούν από τρεις BSU-42/B και μία BSU-43/B. Επίσης απαιτείται η αντικατάσταση των τεσσάρων αναδιπλούμενων κινούμενων πτερυγίων καθοδήγησης BSU-46/B, από ισάριθμα μη αναδιπλούμενα BSU-44/B. Οι εργασίες της μετατροπής θα μπορούσαν να αναληφθούν από το αρμόδιο συνεργείο της Διεύθυνσης Ναυτικών Όπλων του Ναυστάθμου Σαλαμίνας, η οποία στο παρελθόν έχει επιτυχώς πραγματοποιήσει μετατροπές μεταξύ διαφορετικών εκδόσεων του βλήματος. Επίσης, τα F-16C/D θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν βλήματα AGM-65G Maverick, ιδίως κατά ΤΠΚ ή σε παράκτια περιβάλλοντα. Η παθητική καθοδήγηση Απεικόνισης Υπερύθρων (IIR) και η δυνατότητα κατεύθυνσης του βλήματος σε συγκεκριμένο σημείο του στόχου παρέχουν χρήσιμες επιχειρησιακές ικανότητες. Τα βλήματα AGM-84 και AGM-65G θα μπορούν να αξιοποιηθούν και από τα P-3B Orion, μετά την ήδη αποφασισμένη εφαρμογή του προγράμματος αναβάθμισής τους.
Με τον τρόπο αυτό, 35 (19+16) τακτικά αεροσκάφη, με (ενδεικτικά) 70 βλήματα AM39 Exocet Block 2, AGM-84 Harpoon και AGM-88 HARM, με αποκλειστική αποστολή την εκτέλεση ρόλων TASMO και με πληρώματα εκπαιδευμένα σε συνεργασία με στελέχη του ΠΝ στις κατάλληλες τακτικές, μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό παράγοντα ανατροπής του αριθμητικού προβαδίσματος του TDK σε κατευθυνόμενα βλήματα. Οι επιδόσεις των αεροσκαφών και των οπλικών συστημάτων τους, σε συνδυασμό με τη γεωγραφική θέση των αεροπορικών βάσεων από τις οποίες θα επιχειρούν, εγγυώνται την ταχεία μετάβασή τους σε οποιαδήποτε περιοχή του Αιγαίου και τον κορεσμό των αμυντικών συστημάτων των εχθρικών μονάδων, λόγω της δημιουργίας για την ελληνική πλευρά αθροιστικού πλεονεκτήματος στο ποσοστό κατευθυνόμενων βλημάτων ανά εχθρικό πλοίο. Περαιτέρω, πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η σχετική απόφαση δε θα προκαλέσει απλά βελτίωση της αριθμητικής αναλογίας, αλλά θα αποτελέσει ποιοτική αναβάθμιση της ικανότητας εκτέλεσης ρόλων Πολέμου Επιφανείας, επειδή το σύνολο των βλημάτων αυτών μπορεί να εκτοξευθεί χωρίς τα αεροσκάφη να εισέλθουν στο δραστικό βεληνεκές των κατευθυνόμενων βλημάτων επιφανείας-αέρος SM-1MR και RIM-162 ESSM των φρεγατών του TDK. Εξ άλλου, η συγχρονισμένη εκτόξευση βλημάτων HARM και ASM προκαλεί σοβαρά προβλήματα σε πλοία επιφανείας, επειδή ο έγκαιρος εντοπισμός, ιχνηλάτηση και καταστροφή των επερχόμενων ASM απαιτεί την εκπομπή ακτινοβολίας σωρευτικά από τα ραντάρ επιτήρησης αέρος, ένδειξης στόχων και ελέγχου πυρός βλημάτων ή πυροβόλων, με αποτέλεσμα το πλοίο να μεταβάλλεται σε φάρο ακτινοβολίας ραντάρ, προσελκύοντας επιθέσεις βλημάτων HARM. Αντίστροφα, η υιοθέτηση τακτικών σιγής ραντάρ καθιστά τα πλοία ευάλωτα σε επιθέσεις βλημάτων ASM, για την αντιμετώπιση των οποίων τη μόνη γραμμή άμυνας αποτελούν τα CIWS και τα αναλώσιμα αντίμετρα.Όλα τα πιο πάνω αποτελέσματα επιτυγχάνονται με το μικρότερο δυνατό κόστος, επειδή αξιοποιούνται αεροσκάφη και συστήματα ήδη σε υπηρεσία με την ΠΑ, τα οποία προσαρμόζονται στον ελάχιστο απαιτούμενο βαθμό. Μάλιστα, όταν η οικονομική συγκυρία το επιτρέψει, οι τακτικές μπορούν να εμπλουτιστούν με την εισαγωγή προηγμένων κατευθυνόμενων βλημάτων και τη χρήση περισσότερο σύγχρονων αεροσκαφών, προκειμένου να συντηρηθεί και να επαυξηθεί το συγκριτικό πλεονέκτημα.

Η ταχύτητα άνω των Mach 2του HARM καθιστά δυσχερέστατη την αντιμετώπισή του από CIWS της κατηγορίας των Phalanx/Sea Guard, τα οποία είναι σχεδιασμένα κυρίως για την αντιμετώπιση υποηχητικών ASM.

Η διεκδίκηση του μεγαλύτερου δυνατού ποσοστού αρμοδιότητας αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό της συνύπαρξης ναυτικής και εναέριας ισχύος και της λειτουργίας τους στο κοινό, εν προκειμένω παράκτιο, πεδίο επιχειρήσεων. Ο ανταγωνισμός αυτός δεν είναι απαραίτητα βλαπτικός, στο μέτρο που δεν αποτρέπει τη μεταξύ τους αποτελεσματική συνεργασία, ενώ παράλληλα μπορεί να συντελέσει στην προώθηση της τακτικής σκέψης και, συνεπώς,στην επινόηση καινοτόμων τακτικών και δογμάτων. Στα στελέχη των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων είναι προφανώς γνωστό ότι, αφ’ ενός μεν η κυριαρχία στη θάλασσα, όπως εξ άλλου οπουδήποτε, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επικράτηση στον αέρα, αφ’ ετέρου δε ότι η τελευταία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά αποσκοπεί στη διατήρηση της ακεραιότητας της χώρας, στην οποία περιλαμβάνεται η εξασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας,μεταξύ άλλων στη θάλασσα και τις νησιωτικές περιοχές. Οι σκοποί αυτοί υπηρετούνται κατά το βέλτιστο τρόπο,όχι όταν ο κάθε κλάδος των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων διεξάγει «το δικό του πόλεμο», σε απομόνωση από τους λοιπούς, αλλά όταν η ισχύς καθενός χρησιμοποιείται για να επαυξήσει εκείνη των υπολοίπων. Συνεπώς, η μόνιμη διάθεση τακτικών αεροσκαφών της ΠΑ σε αποστολές ναυτικής κρούσης δεν πρέπει να νοείται από τα στελέχη της ως προσφορά υπηρεσίας στο ΠΝ, αλλά στην πατρίδα ευρύτερα, επειδή συντελεί στην υπεράσπιση των χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων. Και αντίστροφα, τα στελέχη του ΠΝ πρέπει να προσβλέπουν στη μόνιμη κάλυψη των πλοίων τους από αεροσκάφη της ΠΑ, επειδή αυτό εξασφαλίζει συγκριτικό ποσοτικό και ποιοτικό πλεονέκτημα και συντελεί καθοριστικά στην τελική επικράτηση στη θάλασσα.

Posted by pbycat

—πηγηe-amyna

Σημειώσεις:
[1]http://www.tscm.com/rdr-hori.pdf
[2]http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a233492.pdf
[3]http://www.telephonics.com/pdf/APS-143C(V)3.pdf
[4]The Naval Institute Guide to World Naval Weapons Systems, 1997-1998, σελ.211.
[5]http://www.docstoc.com/docs/37750144/APS-143_V_—Archived-12004
[6]http://www.designation-systems.net/dusrm/m-84.html
[7]http://www.redstar.gr/Foto_red/Book/Penguin.pdf
[8]http://www.blackburn-buccaneer.co.uk/Pages1_files/History_Index.html
[9]http://www.naval-history.net/F62-Falklands-British_ships_lost.htm
[10]http://www.livepedia.gr/content-providers/periskopio/naytiki_istoria/3870PRAYING.pdf
[11]http://www.nytimes.com/1986/03/27/world/pentagon-revises-libyan-ship-toll.html
[12]http://es.rice.edu/projects/Poli378/Gulf/gwtxt_ch7.html
[13]http://weaponsystems.net/weapon.php?weapon=HH10%20-%20Exocet
[14]http://docfoualier.free.fr/exocet.pdf
[15]http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/exocet_mm40_ds.pdf
[16]http://www.hellenicnavy.gr/el/ (ημερομηνία προσπέλασης: 18-6-2014).
[17]http://strategyreports.wordpress.com/2012/09/24/hellenic-navy/
[18]http://www.dzkk.tsk.tr/denizweb/turkce/guncel/dishaber/2014/NavalForces.pdf
[19]http://www.defenseindustrydaily.com/mk-41-naval-vertical-missile-launch-systems-delivered-supported-updated-02139/
[20]http://www.alternatewars.com/BBOW/Weapons/US_Standard_Missiles.htm
[21]http://www.bga-aeroweb.com/Defense/RIM-162-ESSM.html
[22]http://www.designation-systems.net/dusrm/m-162.html
[23]http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/exocet_am39_ds.pdf
[24]http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a282467.pdf
[25]http://www.snecma.com/IMG/files/m53p2_ang_modulvoir_file_fr.pdf
[26]http://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/f-16cd.htm
[27]http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/f-16.htm
[28]http://www.codeonemagazine.com/article.html?item_id=23
[29]http://www.vectorsite.net/twbomb_09.html
[30]http://www.haf.gr/el/mission/weapons/weapon.asp?id=94
[31]http://www.f-16.net/f-16_armament_article12.html
[32]http://www.dsca.mil/sites/default/files/mas/brazil_14-09.pdf